Za nami pierwsze wydarzenie Fundacji o.zachodzie w całości poświęcone wyborom na Węgrzech. Węgierski Wieczór Wyborczy zorganizowaliśmy we współpracy z Instytutem Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka. Spotkanie odbyło się w siedzibie Instytutu w Warszawie.

Dyskusję poprowadził Kacper Kunysz. Gośćmi byli Szabolcs Panyi, węgierski dziennikarz śledczy, Ilona Gizińska i Andrzej Sadecki z Ośrodka Studiów Wschodnich oraz Miklós Mitrovits reprezentujący Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka. Panyi jest między innymi współtwórcą śledztwa ujawniającego informacje dotyczące poufnych kontaktów węgierskiego ministra spraw zagranicznych Pétera Szijjártó z Siergiejem Ławrowem.

Nowy układ sił na Węgrzech

Jednym z głównych tematów rozmowy było zwycięstwo TISZY i fenomen Pétera Magyara. Uczestnicy debaty zwracali uwagę na skalę społecznego zmęczenia rządami Viktora Orbána, ale również na znaczenie osobistej popularności i pracy Magyara. Szczególnie istotne okazało się poparcie młodszych wyborców, którzy licznie poszli do urn.

TISZA pozostaje jednak ugrupowaniem bardzo młodym i silnie skupionym wokół swojego lidera. Partia ma stosunkowo niewielkie struktury, a wielu jej nowych parlamentarzystów nie ma wcześniejszego doświadczenia politycznego. Wśród nich znajdują się osoby wywodzące się z biznesu, wolnych zawodów, edukacji czy ochrony zdrowia. Rodzi to pytanie o trwałość ugrupowania i jego zdolność do funkcjonowania w dłuższej perspektywie bez całkowitego uzależnienia od pozycji Magyara.

Po drugiej stronie znajduje się Fidesz, który po porażce musi zmierzyć się z jednym z najpoważniejszych kryzysów w swojej historii. Podczas dyskusji wskazywano, że ugrupowanie przez lata było silnie związane z osobą Orbána, a dziś nie widać w nim oczywistego następcy byłego premiera. Zmienia się również struktura jego elektoratu. Fidesz zachowuje mocne poparcie przede wszystkim na obszarach wiejskich i wśród starszych wyborców, podczas gdy TISZA zyskuje w dużych i mniejszych miastach oraz wśród młodszych Węgrów.

 

Najtrudniejsze będzie państwo po Fideszu

Zmiana rządu nie oznacza automatycznej zmiany systemu stworzonego przez Fidesz. Przez kilkanaście lat partia Orbána gruntownie przebudowała węgierskie prawo, konstytucję, ordynację wyborczą oraz wiele kluczowych instytucji państwowych. Nowa władza będzie więc musiała zdecydować, jak daleko chce posunąć się w odwracaniu reform poprzedników. Jednym z możliwych kierunków jest kolejna przebudowa konstytucji. Uczestnicy spotkania podkreślali jednak, że przy głębokim podziale węgierskiego społeczeństwa zmiany powinny być prowadzone w sposób, który nie zwiększy już istniejących napięć. Duże znaczenie będzie miała również zdolność nowego rządu do współpracy z instytucjami obsadzonymi w okresie rządów Fideszu. Samo zwycięstwo wyborcze daje TISZY silny mandat polityczny, ale przebudowanie systemu powstającego przez wiele lat będzie jednym z najważniejszych wyzwań dla nowej władzy.

Powrót do Europy i nowe relacje z Polską

Zmiana w Budapeszcie może mieć również znaczenie dla całego regionu. Podczas spotkania wiele miejsca poświęcono stosunkom polsko-węgierskim i przyszłości Grupy Wyszehradzkiej. Relacje Warszawy i Budapesztu wyraźnie pogorszyły się po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku. Nowa władza może stworzyć przestrzeń do ich odbudowy, również w wymiarze gospodarczym. Powrót do bliższej współpracy Polski i Węgier mógłby mieć znaczenie dla przyszłości całej V4. Jednocześnie zmiana rządu nie oznacza, że wszystkie spory Budapesztu z Brukselą znikną od razu. Unia Europejska może ostrożnie podchodzić do nowych władz i oczekiwać konkretnych zmian dotyczących praworządności oraz funkcjonowania państwa.

Rosja pozostanie jednym z najtrudniejszych tematów

Istotną częścią debaty była polityka wobec Rosji. Rządy Orbána przez lata należały do najbardziej otwartych na współpracę z Moskwą w całej Unii Europejskiej. Dotyczyło to zarówno polityki, jak i energetyki czy dużych inwestycji. Péter Magyar zapowiada wyraźne zbliżenie z Unią Europejską i ograniczenie dotychczasowych relacji z Rosją. Jednocześnie całkowite zerwanie współpracy będzie trudne ze względu na istniejące powiązania energetyczne i gospodarcze. Jednym z najważniejszych pytań pozostaje tempo odchodzenia Węgier od rosyjskich surowców. Zmiana w Budapeszcie wpływa również na układ polityczny w Europie Środkowej. Osłabienie Orbána może mieć znaczenie dla jego dotychczasowych partnerów w regionie i dla szerszego nurtu ugrupowań, które w ostatnich latach odwoływały się do węgierskiego modelu władzy.

Pieniądze z UE mogą zdecydować o powodzeniu nowego rządu

Jednym z kluczowych wyzwań nowej władzy będzie gospodarka. Szczególne znaczenie mają środki unijne zamrożone z powodu sporów dotyczących praworządności. Ich odblokowanie wymaga spełnienia szeregu warunków stawianych przez Unię Europejską. Dla rządu Magyara może to być niezbędne do sfinansowania części obietnic wyborczych i utrzymania poparcia społecznego. Ważnym tematem pozostaje również przyszłość forinta i dyskusja o ewentualnym przyjęciu euro. Niestabilność węgierskiej waluty sprawia, że kwestia wejścia do strefy euro może w najbliższych latach ponownie znaleźć się w centrum debaty politycznej.

Dziękujemy Instytutowi Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka za współpracę, gościnność i możliwość zorganizowania spotkania w jego siedzibie!